زبان‌شناسی زایشی

مکتب زبان شناسی زایشی(generative grammar) که مکتب چامسکی و پیروانش است، از سال 1957 با کتاب ساخت‌های نحوی چامسکی چشم به جهان گشود. البته اجداد سلف آن زبان شناسی ساختارگرای آمریکایی است، و پیش تر از آن زبان شناسی صورتگرای سوسور. اما در عین حال که چامسکی خود پرورده‌ی زبان شناسی آمریکایی بود، زبان شناسی که او موجودش شد، انقلابی در زبان شناسی محسوب می شود. منظور از انقلاب هم صراحتاً این که زبان شناسی زایشی اصول بنیادین نگرش نسبت به زبان را که ساخت‌گرایان آمریکایی مانند بلومفیلد در نظر داشتند، فروریزاند، و اساساتی نوین پی نهاد. البته از برخی جهات نظریه جدید و انقلابی چامسکی با نظریه ساختگرایی که متقدم بر زایشی است، وجوه تشابه دارد، که در زیر بیان خواهم کرد.

ادامه نوشته

شالوده های زیستی زبان

شالوده های زیستی زبان

بشر همواره از دیرباز به دنبال این مسئله بوده است، که زبان چگونه فراگرفته می شود. این سوال از زمان افلاطون تا به حال ذهن دانشمندان بسیاری را به خود مشغول داشته است، و به تناسب پاسخ هایی هم برای آن ارائه شده است. در قرن حاضر دو مکتب یکی در روانشناسی و دیگری در زبانشناسی برای این پرسش که زبان آموزی کودک چه ماهیتی دارد، فرضیه سازی هایی نموده اند. نخست باید از تلاش های اسکینر روانشناس آمریکایی نام برد، که تحت تاثیر مکتب روانشناسی رفتار گرا بر مبنای تحقیقاتش درباره موش ها زبان را رفتاری دانست، که مانند سایر رفتارها بر طبق محرک و پاسخ و شرطی شدگی اکتساب می شود. کتاب اسکینر موسوم به "رفتار کلامی" در 1957 چاپ شد. اما دو سال پس از این تاریخ نوام چامسکی زبانشناس ذهن گرای آمریکایی شدیداً نظریات آن را مورد انتقاد قرار داد، و عنوان داشت که نمی توان رفتار موش را به انسان که دارای نظامی پیچیده است، تعمیم داد. چامسکی در نظریات خود مساله افلاطون را دوباره مطرح می کند، و می پرسد، که کودک چگونه قادر است، با وجود داده های زبانی ناقص و بعضاً نادستوری که در محیط پیرامونش می شنود، زبان را فرابگیرد، و خود جملات دستوری تولید کند. او خود چنین فرضیه می سازد، که دانش زبانی امری اکتسابی نیست که همچون رفتار های زبانی دیگر فراگرفته شود و تابع قاعده های عمومی بیادگیری باشد، بلکه زبان نهادی فطری است، که درانسان از بدو تولد پیش بینی شده است، و ماهیتی ژنتیکی دارد. همه کودکان با این توانایی بالقوه متولد می شوند، و باید برای بروز آن در معرض یک زبان خاص قرار بگیرند. چامسکی از 1981 به بعد در نظریه حاکمیت و مرجع گزینی این دانش زبانی را " دستور همگانی" (universal Grammar) می نامد. در این دستور برخی قاعده های همگانی وجود دارد، که در تمامی زبان های دنیا یکی می باشند، و آن ها را اصول principles. و قاعده هایی نیز وجود دارد، که در زبان های مختلف فرق دارند، و متغییر ها نامیده می شوند. کودک به تناسب زبانی که درمعرضش قرار گرفته است، آن متغیر را کسب می کند.  بنا به نظریه چامسکی زبان تنها مختص نوع آدمی است، و ناشی از تکامل نیست، و دارای شالوده ای زیستی و ژنتیکی می باشد. این دانش زبانی فطری درهنگام تولد باید درمعرض محیط زبانی قرار بگیرد، تا فعال شود

ادامه نوشته

اصول و مفاهیم بنیادی زبان‏شناسی شناختی

اصول و مفاهیم بنیادی زبان‏شناسی شناختی

دکتر راسخ مهند

زبان‌شناسي‌ شناختي‌ يكي‌ از مكاتب‌ نوين‌ زبان‌شناسي‌ است‌. دبيرمقدم‌ (1383، فصل‌ اول‌) سه‌ نگرش‌ غالب‌ در زبان‌شناسي‌ امروز را نگرشهاي‌ صورت‌گرا  ، نقش‌گرا   و شناختي‌ مي‌داند. اگر بتوان‌ اكثر نظريه‌ها و مكاتب‌ زبان‌شناسي‌ را به‌ جزيره‌اي‌ مانند كرد كه‌ حوزه‌ و مرز مشخصي‌ دارند، زبان‌شناسي‌ شناختي‌ را بايد به‌ مثابه‌ مجمع‌ الجزايري‌ در نظر گرفت‌ كه‌ شامل‌ چندين‌ جزيره‌ كوچك‌ است‌. اين‌ جزاير كوچك‌ نظريات‌ مختلفي‌ هستند كه‌ همگي‌ به‌ نوعي‌ به‌ هم‌ مربوط‌اند

ادامه نوشته

معناشناسی و کاربردشناسی

معناشناسی و کاربردشناسی

 
مدتها قبل از آنکه زبانشناسی بعنوان یک رشتۀ علمی وجود داشته باشد ، متفکران به تأمل دربارۀ ماهیت معنا می پرداختند. و این مسئله هزاران سال  ، مسئلۀ اصلی فلسفه قلمداد می شد. معنی شناسی یا مطالعۀ معنای نشانه های زبانی، بخشی از علم نشانه شناسی است .
ادامه نوشته

زبان و دیگر زبان

زبان و دیگر زبان

گرچه میخاییل ‌باختین (1975-1895) بیشتر به عنوان یک زبان‌شناس یا نشانه‌شناس و منتقد هنری شناخته شده اما اندیشه‌های وی تأثیر زیادی بر نظریه‌های ادبی، اخلاق و فلسفه زبان داشته است.

 

ادامه نوشته

جنسیت زدگی زبان در جامعه ایرانی

 

جنسیت زدگی زبان در جامعه ایرانی

یکی از میان رشته های بسیار جذاب و پر کاربرد حوزه ی زبان شناسی اجتماعی بررسی های مربوط به مسئله ی زبان و جنسیت است که در ایران مطالعات و پژوهش های کمتری در این زمینه صورت گرفته است. در این حوزه ی مطالعاتی رابطه ی زبان و جنسیت دستخوش سیاست های زبانی خاص است که ریشه در فرهنگ و سنت جامعه ی ما دارد. بررسی ابعاد جنسیتی زبان یکی از موارد پژوهشی نو در تمام جهان است.

فرکلاف در کتاب خود به عنوان" زبان وقدرت"عنوان می کند: که هدف تحلیل زبان افزایش آگاهی نسبت به قدرت و زبان بویژه نحوه ی توزیع قدرت در میان افراد است. یعنی تحلیل زبانی به فرد کمک می کند تا بر اندیشه هایی را که در ورای زبان وجود دارد و ساختار روابط انسانی را بیان می کند آگاهی یابد.

البته مسائل مطرح شده در قدرت و زبان صرفاً به این مسئله نمی پردازند که مردان بر زنان اعمال قدرت می کنند. بلکه زنان و مردان در حیطه ی محدودیت های زبانی و ذهنی خود یکدیگر را باز می شناسند و تعریف می کنند

ادامه نوشته